“Tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn vì hạnh phúc gia đình, vì tương lai đất nước” là chủ đề của Tháng hành động Quốc gia dân số năm 2023. Tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn nằm trong hoạt động tư vấn, chăm sóc sức khỏe cho nam, nữ thanh niên trước khi kết hôn là khâu chuẩn bị đầu tiên và quan trọng để các cặp đôi tự tin, chủ động hơn khi bước vào cuộc sống hôn nhân – gia đình mà không phải là sống thử.

Tư vấn, chăm sóc sức khỏe trước hôn nhân cung cấp cho các cặp vợ chồng những kỹ năng cần thiết giúp duy trì chất lượng và sự hài lòng trong cuộc sống hôn nhân. Hoạt động khám sức khỏe trước hôn nhân cho nam, nữ thanh niên nhằm kiểm tra tổng thể để phát hiện một số bệnh máu di truyền như bệnh thiếu máu hồng cầu hình liềm và thalassemia (tan máu bẩm sinh); một số bệnh lây truyền như viêm gan B, C và HIV…Người sắp kết hôn sẽ được tư vấn về tình dục, mang thai an toàn và các biện pháp ngừa thai đúng cách. Đặc biệt là dự phòng một số bệnh lý, dị tật bẩm sinh (do di truyền) cho con yêu trong tương lai. Biết rõ tình trạng sức khỏe của nhau sẽ giúp các cặp vợ chồng thấu hiểu, chăm sóc nhau tốt hơn, có kế hoạch sinh con hợp lý hơn và trên hết là bảo vệ hạnh phúc gia đình… Giúp phát hiện và điều trị sớm một số bệnh tật (nếu có) ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống hiện tại và sau này.

Trong thực tế không ít cặp vợ chồng sau khi kết hôn mới biết một nửa của mình mắc các bệnh hiểm nghèo, bệnh lý di truyền hoặc các vấn đề về sức khỏe sinh sản (SKSS); không biết được tình trạng sức khỏe của mình và của người bạn đời khiến cho cuộc sống hôn nhân của nhiều người rơi vào bế tắc, không còn hạnh phúc… Chị N.T.H (Phường Nam Lý TP Đồng Hới) chia sẻ “Trước khi lấy chồng, tôi chưa bao giờ coi trọng việc khám sức khỏe tiền hôn nhân, một phần vì tâm lý sợ người quen, bạn bè dị nghị, một phần vì sợ nếu không may bản thân hoặc bạn mình có bệnh lý gì thì lại ảnh hưởng đến tình cảm, đến khi sinh con đầu lòng mới phát hiện cả hai vợ chồng đều bị nhiễm HIV”… Số ít khác thì nghĩ rằng mình không có vấn đề gì do sức khỏe bình thường, không có ốm đau, bệnh tật gì. Do vậy số nam, nữ thanh niên chủ động đi khám sức khỏe trước khi kết hôn còn rất thấp. Nhiều cặp đôi trong độ tuổi kết hôn, độ tuổi sinh sản chưa coi trọng vấn đề này; nhiều bạn trẻ chưa có thông tin, kiến thức đầy đủ về việc đi khám sức khỏe tiền hôn nhân.

Chị cục Dân số - KHHGĐ tuyên truyền kiến thức SKSS cho vị thành niên- thanh niên

Nghị quyết số 21-NQ/TW của Hội nghị lần thứ 6 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về công tác dân số trong tình hình mới đã được ban hành ngày 25/10/2017 với quan điểm chỉ đạo “Tiếp tục chuyển trọng tâm chính sách dân số từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển. Công tác dân số phải chú trọng toàn diện các mặt quy mô, cơ cấu, phân bố, đặc biệt là chất lượng dân số”. Trong đó có đặt mục tiêu đến năm 2030 “Tỷ lệ nam, nữ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn đạt 90%”. Thạc sỹ Võ Thị Hồng Hà, Phó Chi Cục Trưởng Chi cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình (KHHGĐ) nhấn mạnh: “Với tiêu chí đó mô hình tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn trên địa bàn tỉnh trong năm 2023 đã và đang được đẩy mạnh triển khai với nhiều hoạt động hướng tới hai mục tiêu, đáp ứng cơ bản nhu cầu cần được thông tin, tư vấn về chăm sóc SKSS/KHHGD cho vị thành niên - thanh niên (VTN/TN) và khám sức khỏe, phát hiện, tư vấn cho nam, nữ chuẩn bị kết hôn về phòng tránh, điều trị các bệnh lý có nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe khi kết hôn, mang thai, sinh đẻ.. các nguy cơ sinh con bị khuyết tật, dị tật”.

Năm 2023, Chi cục Dân số - KHHGĐ đã tổ chức các lớp tập huấn cung cấp kiến thức, nâng cao năng lực và kỹ năng tư vấn, khám sức khỏe tiền hôn nhân cho 56 cộng tác viên dân số. Tại 8 huyện, thị xã, thành phố đã tổ chức 71 hội nghị nói chuyện chuyên đề về SKSS cho VTN/TN tại các trường THPT và THCS và các xã, phường, thị trấn, thu hút trên 9.373 lượt VTN/TN tham dự. Tiếp tục duy trì các hoạt động Mô hình Tư vấn và khám sức khoẻ trước khi kết hôn tại các điểm xã, phường, thị trấn và trường học, tại các huyện, thị xã, thành phố có 33 câu lạc bộ sinh hoạt định kỳ với sự tham gia của hơn 1.200 thành viên. Ngoài ra, Trung tâm Y tế các huyện, thị xã, thành phố đã phối hợp với Bệnh viện Đa khoa và các đơn vị y tế trên địa bàn tổ chức khám sức khỏe tiền hôn nhân cho 2.854 em VTN/TN (tỷ lệ 2,05%). Các cán bộ dân số và cán bộ trạm y tế cũng đã tăng cường phối hợp các ngành, đoàn thể, các Trường THPT, THCS trên địa bàn tổ chức hoạt động truyền thông lồng ghép về SKSS/ KHHGĐ/biện pháp tránh thai cho VTN/TN.

Cán bộ CDC Quảng Bình đang tư vấn xét nghiệm HIV trước khi kết hôn

Cùng với đó là đa dạng hóa các hình thức, loại hình truyền thông (trên loa phát thanh, mạng xã hội, website, treo pano, quảng cáo trên tivi; truyền thông kết hợp các hoạt động văn hóa văn nghệ…) để tạo sự thu hút, hấp dẫn các đối tượng vị thành niên, thanh niên thực hiện tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn; khuyến khích, hỗ trợ nam, nữ thanh niên chuẩn bị kết hôn tham gia dịch vụ, đặc biệt là những đối tượng ở vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, vùng dân tộc thiểu số. Tại các trường phổ thông dân tộc nội trú và trường phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở tại các xã đồng bào dân tộc đã tổ chức 04 Hội nghị chuyên đề, tư vấn về SKSS cho 372 VTN/TN với sự tham dự. Tổ chức hội nghị tập huấn bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho 50 cán bộ y tế - dân số tại các địa bàn vùng dân tộc thiểu số và miền núi về dân số và phát triển. Kết quả triển khai mô hình tư vấn, khám sức khỏe trước hôn nhân cùng với các hình thức tuyên truyền khác sau một thời gian cho thấy nhận thức của nam/nữ thanh niên trước khi kết hôn đạt được những tín hiệu khả quan góp phần nâng cao chất lượng dân số trên địa bàn tỉnh Quảng Bình.

Việc khám sức khỏe tiền hôn nhân sẽ giúp các cặp đôi nam nữ thanh niên phòng ngừa, phát hiện và điều trị sớm nhiều căn bệnh nguy hiểm cũng như tránh được các hệ lụy không đáng có trong cuộc sống vợ chồng và tương lai thế hệ mai sau. Các chuyên gia khẳng định đây là một trong những hình thức sàng lọc đầu tiên và là tiền đề vô cùng quan trọng giúp tạo dựng một cuộc sống gia đình vững bền, hạnh phúc và góp phần nâng cao chất lượng dân số.